Bacaklarda morumsu, kabarık, kıvrımlı damarlar… Varis çoğu zaman yalnızca estetik bir sorun gibi görülse de ağrı, şişlik ve yorgunluk hissiyle yaşam kalitesini düşürebiliyor; ihmal edildiğinde ciddi sorunlara yol açabiliyor. Yetişkinlerin yaklaşık üçte birinde görülen varis hakkında bilinmesi gerekenleri derledik.
Varis nedir?
Bacaklardaki toplardamarlar, kanı yer çekimine karşı kalbe doğru taşır. Damarların içindeki tek yönlü kapakçıklar kanın geriye kaçmasını önler. Bu kapakçıklar görevini yapamadığında kan aşağıda göllenir; damar genişler, uzar ve kıvrılır. Bu duruma varis, altta yatan soruna ise toplardamar yetmezliği denir.
Varis türleri
• Kılcal varisler: Cilt yüzeyinde örümcek ağı biçiminde kırmızı-mor ince damarlar. Çoğunlukla kozmetik bir sorundur.
• Orta boy varisler: Mavi-yeşil, ciltten hafif kabarık damarlar.
• Büyük varisler: Parmak kalınlığında, kıvrımlı ve belirgin kabarık damarlar.
Varis belirtileri nelerdir?
• Bacaklarda ağrı, ağırlık ve yorgunluk hissi; akşama doğru artar
• Ayak bileklerinde şişlik
• Gece krampları
• Yanma, zonklama, karıncalanma
• Kaşıntı
• Huzursuz bacak hissi
• Görünür, kabarık, mavi-mor damarlar
Şikâyetler uzun süre ayakta kalınca ve sıcak havalarda artar; bacakları yükseltince ve yürüyünce azalır.
Varis neden olur?
• Ailesel yatkınlık (en önemli etken)
• Kadın olmak; gebelik, doğum kontrol hapları ve hormon tedavileri
• Uzun süre ayakta durmayı ya da oturmayı gerektiren meslekler: öğretmenlik, kuaförlük, hemşirelik, tezgâhtarlık, masa başı işler
• İleri yaş
• Fazla kilo
• Hareketsizlik
• Kronik kabızlık
• Geçirilmiş damar tıkanıklığı
Varise ne iyi gelir?
Hareket edin: Baldır kasları, kanı yukarı pompalayan "ikinci kalp" gibidir. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet en uygun egzersizlerdir.
Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın: Ayakta çalışıyorsanız sık sık parmak ucunda yükselip alçalın, ağırlığınızı bir bacaktan diğerine aktarın. Oturarak çalışıyorsanız her yarım saatte bir kalkıp birkaç adım atın; otururken ayak bileklerinizi çevirin.
Bacaklarınızı yükseltin: Gün içinde birkaç kez, 15-20 dakika bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın. Gece ayaklarınızın altına bir yastık koyun.
Varis çorabı kullanın: Bilekten yukarı doğru azalan basınç uygulayarak kanın dönüşünü kolaylaştırır. Basınç derecesi ve boyu hekim tarafından belirlenmelidir. Çorap sabah yataktan kalkmadan giyilir, gece çıkarılır.
Kilo verin: Fazla kilo bacak damarlarındaki basıncı artırır.
Sıcaktan kaçının: Hamam, sauna, kaplıca, sıcak ağda ve uzun süre güneşlenme damarları genişletir. Duşun sonunda bacaklara serin su tutmak rahatlatır.
Giyiminize dikkat edin: Beli, kasığı ve bacağı sıkan giysilerden; yüksek topuklu ve tümüyle düz tabanlı ayakkabılardan kaçının. 3-4 santimlik topuk idealdir.
Bacak bacak üstüne atmayın, kabızlığı önleyin, tuzu azaltın.
Varis nasıl tedavi edilir?
Yukarıdaki önlemler şikâyetleri azaltır ve ilerlemeyi yavaşlatır; ancak oluşmuş varisleri ortadan kaldırmaz. Hekim, renkli Doppler ultrasonla damarları değerlendirdikten sonra uygun yöntemi belirler:
• İlaçlar: Damar duvarını güçlendiren ilaçlar ağrı ve şişliği hafifletir.
• Skleroterapi (köpük tedavisi): Damarın içine verilen ilaçla damar kapatılır; kılcal ve orta boy varislerde kullanılır.
• Yüzeysel lazer: İnce kılcal damarlarda uygulanır.
• Damar içi lazer ve radyofrekans: Yetmezliği olan ana toplardamar, içine yerleştirilen ince bir kateterle ısı verilerek kapatılır. Lokal anesteziyle yapılır; hasta aynı gün yürüyerek evine döner.
• Cerrahi: Çok büyük varislerde damarın çıkarılması gerekebilir.
Tedaviyi kalp-damar cerrahisi uzmanı planlar. Varis tedavi edildikten sonra da koruyucu önlemleri sürdürmek gerekir; çünkü yeni varisler oluşabilir.
Varis tehlikeli mi? Ne zaman doktora gidilmeli?
Tedavi edilmeyen ileri varislerde ayak bileği çevresinde ciltte koyulaşma, egzama, sertleşme ve zor iyileşen yaralar gelişebilir. Şu durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurun:
• Varisli damar üzerinde kızarıklık, sertlik, ağrı ve ısı artışı (yüzeysel damar iltihabı)
• Tek bacakta ani gelişen şişlik, ağrı ve gerginlik (derin toplardamar pıhtısı olabilir; acildir)
• Varisten kanama
• Ayak bileğinde açılan, iyileşmeyen yara
• Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı
İlgili konular için sağlıklı kilo nasıl verilir, kabızlık nasıl geçer ve diz ağrısı neden olur haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Sağlıklı Kilo Nasıl Verilir? Kalıcı Zayıflamanın Bilimsel Yolları ve Sık Yapılan Hatalar
Kabızlık Nasıl Geçer? Bağırsakları Çalıştıran Yöntemler ve Kabızlığa İyi Gelen Besinler
Diz Ağrısı Neden Olur? Diz Ağrısına İyi Gelen Yöntemler ve Kireçlenme Belirtileri
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
