Halk arasında "gece yanığı" olarak da bilinen zona, sırtta ya da göğüste tek taraflı bir yanma ve ağrıyla başlıyor; birkaç gün sonra aynı bölgede kabarcıklar beliriyor. Suçiçeği geçirmiş herkesin içinde uyuyan bir virüsün işi bu. Zona nedir, bulaşıcı mı, nasıl tedavi edilir?
Zona nedir?
Zona, suçiçeğine yol açan varisella zoster virüsünün neden olduğu bir hastalıktır. Suçiçeği geçtikten sonra virüs vücuttan atılmaz; omurilik yakınındaki sinir düğümlerine yerleşir ve yıllarca sessiz kalır. Bağışıklık sistemi zayıfladığında yeniden etkinleşir, bir sinir boyunca ilerleyerek o sinirin duyusunu aldığı cilt bölgesinde döküntü ve ağrıya yol açar. Yaşam boyu her üç kişiden birinin zona geçirdiği tahmin ediliyor.
Kimler risk altında?
• 50 yaşın üzerindekiler (risk yaşla birlikte artar)
• Yoğun stres ve yorgunluk yaşayanlar
• Diyabet, kanser, böbrek hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar
• Kemoterapi, kortizon ve bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar
• Organ nakli yapılmış kişiler
Zona belirtileri nelerdir?
Döküntü öncesi (1-5 gün): Vücudun tek tarafında, belirli bir bölgede yanma, batma, karıncalanma, uyuşma ya da şiddetli ağrı. Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet. Halsizlik, baş ağrısı, hafif ateş olabilir. Bu dönemde ağrı; kalp krizi, böbrek taşı ya da fıtık ağrısıyla karıştırılabilir.
Döküntü dönemi: Aynı bölgede önce kızarıklık, ardından kümeler hâlinde içi sıvı dolu kabarcıklar belirir. Döküntü, bir sinirin yayılım alanını izleyerek kuşak ya da şerit biçiminde uzanır ve vücudun orta hattını geçmez. En sık gövdede, göğüs ve sırtta görülür; yüzde, boyunda ve belde de çıkabilir.
İyileşme: Kabarcıklar 7-10 günde kabuklanır; döküntü iki-dört haftada iyileşir.
Zona bulaşıcı mı?
Zona, zona olarak bulaşmaz. Ancak kabarcıkların içindeki sıvıyla temas eden ve daha önce suçiçeği geçirmemiş ya da aşılanmamış bir kişi suçiçeğine yakalanabilir. Kabarcıklar kabuk bağlayana kadar:
• Döküntüyü kapalı tutun, dokunmayın, kaşımayın.
• Ellerinizi sık yıkayın.
• Gebelerden, yenidoğan bebeklerden ve bağışıklığı zayıf kişilerden uzak durun.
• Havlu ve çarşaf gibi eşyalarınızı paylaşmayın.
Zona nasıl tedavi edilir?
Antiviral ilaçlar: Tedavinin temelidir. Döküntü başladıktan sonraki ilk 72 saat içinde başlandığında hastalığın süresini kısaltır, şiddetini azaltır ve kalıcı sinir ağrısı riskini düşürür. Bu yüzden zona şüphesinde beklemeden hekime başvurmak çok önemlidir.
Ağrı tedavisi: Ağrının şiddetine göre basit ağrı kesicilerden sinir ağrısına özel ilaçlara kadar farklı seçenekler kullanılır.
Evde bakım:
• Döküntüyü temiz ve kuru tutun.
• Serin, ıslak kompres uygulayın.
• Bol, pamuklu giysiler giyin.
• Dinlenin; stresi azaltın.
• Hekim önermedikçe krem, pudra ve bitkisel karışım sürmeyin. Halk arasında yaygın olan "okutma" ve döküntüye çeşitli maddeler sürme uygulamaları enfeksiyona ve tedavinin gecikmesine yol açar.
Zona sonrası sinir ağrısı
Zonanın en sık ve en zorlayıcı komplikasyonu, döküntü iyileştikten sonra aylarca, bazen yıllarca süren sinir ağrısıdır (postherpetik nevralji). Yanıcı, batıcı, elektrik çarpması tarzında bir ağrıdır; giysinin değmesi bile acı verebilir. Risk yaşla birlikte artar. Erken tedavi ve aşı bu riski azaltır.
Gözde ve yüzde zona
Alında, göz çevresinde ve burun ucunda çıkan zona, gözü tutarak görme kaybına yol açabilir. Kulak çevresindeki zona ise yüz felcine ve işitme kaybına neden olabilir. Bu bölgelerde zona şüphesi varsa aynı gün hekime başvurulmalıdır.
Zona aşısı var mı?
Evet. Zona aşısı, 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlere ve bağışıklığı baskılanmış erişkinlere önerilir. Aşı, zona geçirme riskini ve geçirilse bile kalıcı sinir ağrısı gelişme olasılığını belirgin biçimde azaltır. Daha önce zona geçirmiş olanlar da aşı olabilir; çünkü zona tekrarlayabilir. Aşı için hekiminize danışabilirsiniz.
İlgili konular için uçuk nasıl geçer, bağışıklık nasıl güçlendirilir ve kurdeşen nedir haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Uçuk Nasıl Geçer? Dudakta Uçuk Neden Çıkar, Bulaşmaması İçin Ne Yapılmalı?
Bağışıklık Nasıl Güçlendirilir? Bağışıklık Sistemini Destekleyen 9 Bilimsel Yöntem
Kurdeşen (Ürtiker) Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Kurdeşene İyi Gelen Yöntemler
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
