Gece yarısı, ayak başparmağında çarşafın değmesine bile dayanılamayan bir ağrıyla uyanmak… Tarih boyunca "kralların hastalığı" olarak anılan gut, bugün her kesimden insanı etkiliyor ve sıklığı giderek artıyor.
Gut hastalığı nedir?
Gut, kandaki ürik asit düzeyinin yükselmesi ve bu maddenin iğne biçimindeki kristaller hâlinde eklemlerde birikmesiyle ortaya çıkan iltihaplı bir eklem hastalığıdır. Ürik asit, bazı besinlerde ve vücut hücrelerinde bulunan pürinlerin yıkım ürünüdür; normalde böbreklerden idrarla atılır. Üretim arttığında ya da atılım azaldığında kanda yükselir.
Gut belirtileri nelerdir?
• Aniden, çoğunlukla gece başlayan çok şiddetli eklem ağrısı
• En sık ayak başparmağının kök ekleminde; ayrıca ayak bileği, diz, el bileği ve dirsekte
• Eklemde şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve aşırı hassasiyet
• Ağrının ilk 12-24 saatte doruğa ulaşması
• Atağın birkaç gün ile iki hafta içinde kendiliğinden yatışması
Tedavi edilmeyen gutta ataklar sıklaşır, birden fazla eklem tutulur. Yıllar içinde eklem çevresinde ve kulak kepçesinde "tofüs" adı verilen sert kristal yumruları oluşabilir; böbrek taşı ve böbrek hasarı gelişebilir.
Ürik asit kaç olmalı?
Kanda ürik asidin genellikle erkeklerde 7 mg/dl'nin, kadınlarda 6 mg/dl'nin üzerinde olması yüksek kabul edilir. Ancak ürik asidi yüksek olan herkeste gut gelişmez; atak sırasında değer normal de çıkabilir. Kesin tanı, eklem sıvısında kristallerin gösterilmesiyle konur. Gut hastalarında tedavi hedefi ürik asidi 6 mg/dl'nin altında tutmaktır.
Gut neden olur, kimler risk altında?
• Erkekler ve menopoz sonrası kadınlar
• Ailede gut öyküsü
• Fazla kilo
• Kırmızı et, sakatat ve deniz ürünlerinden zengin beslenme
• Alkol, özellikle bira
• Şekerli ve fruktozlu içecekler
• Yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı
• İdrar söktürücüler ve düşük doz aspirin gibi bazı ilaçlar
Gut atağında ne yapılmalı?
• Eklemi dinlendirin ve yüksekte tutun.
• Havluya sarılı buzla 15-20 dakikalık soğuk uygulama yapın.
• Bol su için.
• Hekime başvurun; atak tedavisinde kullanılan ilaçlar ne kadar erken başlanırsa o kadar etkilidir.
• Aspirin kullanmayın; ürik asit düzeyini etkileyerek atağı uzatabilir.
Gut hastaları ne yememeli?
Kaçınılması ya da sınırlanması gerekenler:
• Sakatatlar (karaciğer, böbrek, beyin)
• Kırmızı et ve et suyu
• Hamsi, sardalya, midye, karides gibi deniz ürünleri
• Bira ve diğer alkollü içecekler
• Şekerli gazlı içecekler, hazır meyve suları
• İşlenmiş et ürünleri
Rahatlıkla tüketilebilecekler:
• Az yağlı süt, yoğurt, ayran
• Sebzeler (ıspanak, mantar gibi pürinli sebzeler dahil; atak riskini artırmadığı gösterilmiştir)
• Tam tahıllar, yumurta
• Kiraz ve vişne (atak sıklığını azaltabildiğine dair çalışmalar var)
• Günde en az 2-2,5 litre su
Gut nasıl tedavi edilir?
Tedavi iki aşamalıdır. Atak sırasında ağrı ve iltihabı baskılayan ilaçlar kullanılır. Atakları sıklaşan, tofüsü ya da böbrek taşı olan hastalarda ise ürik asit düzeyini kalıcı olarak düşüren ilaçlar başlanır. Bu ilaçların düzenli ve uzun süreli kullanılması gerekir; atak geçti diye ilacı bırakmak hastalığın ilerlemesine yol açar. Fazla kiloların yavaş yavaş verilmesi de ürik asidi düşürür; şok diyetler ise atağı tetikleyebilir.
İlgili konular için böbrek taşı nasıl düşer, böbrek yetmezliği belirtileri ve yüksek tansiyon nasıl düşer haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Böbrek Taşı Nasıl Düşer? Belirtileri, Taş Düşürme Yöntemleri ve Tedavi Seçenekleri
Böbrek Yetmezliği Belirtileri Nelerdir? Böbreklerin Verdiği Sinyaller ve Tanı Yöntemleri
Yüksek Tansiyon Nasıl Düşer? Tansiyonu Düşüren Yöntemler ve Acil Durumda Yapılacaklar
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
