Dünyada 250 milyondan fazla insanı etkileyen astım, çocukluk çağının en sık görülen kronik hastalığı. Doğru tedavi edildiğinde hastalar spor yapabiliyor, rahat uyuyabiliyor, okula ve işe aksatmadan gidebiliyor. Astım nedir, kriz anında ne yapılmalı?
Astım nedir?
Astım, akciğerlere hava taşıyan bronşların kronik iltihabıyla seyreden bir hastalıktır. İltihaplı hava yolları aşırı duyarlıdır; bir tetikleyiciyle karşılaştığında çevresindeki kaslar kasılır, iç yüzey şişer ve salgı artar. Hava yolu daralır, nefes almak zorlaşır. Astımın en belirgin özelliği, şikâyetlerin ataklar hâlinde gelmesi ve ataklar arasında kişinin kendini tümüyle iyi hissedebilmesidir.
Astım belirtileri nelerdir?
• Nefes darlığı
• Hırıltılı, ıslık gibi sesli solunum
• Göğüste sıkışma hissi
• Özellikle gece ve sabaha karşı artan kuru öksürük
• Egzersiz, gülme ya da soğuk havayla tetiklenen öksürük ve nefes darlığı
Bazı hastalarda, özellikle çocuklarda, tek belirti haftalarca geçmeyen öksürük olabilir.
Astımı neler tetikler?
• Ev tozu akarları, polenler, küf, hayvan tüyleri
• Soğuk algınlığı ve grip gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara dumanı (içilen ve maruz kalınan)
• Hava kirliliği, soba ve mangal dumanı
• Parfüm, temizlik maddeleri, boya gibi keskin kokular
• Soğuk ve kuru hava
• Yoğun egzersiz
• Stres, yoğun duygular
• Aspirin ve bazı ağrı kesiciler, bazı tansiyon ilaçları
• Mide reflüsü
Astım nasıl teşhis edilir?
Tanı, hastanın öyküsü ve solunum fonksiyon testiyle konur. Bu testte kişi bir cihaza kuvvetle üfler; hava yollarındaki daralma ve bu daralmanın ilaçla düzelip düzelmediği ölçülür. Gerekli durumlarda alerji testleri yapılır.
Astım nasıl tedavi edilir?
Astımı tümüyle ortadan kaldıran bir tedavi yok; ancak hastalık çok iyi kontrol edilebiliyor. Tedavide iki tür ilaç kullanılır:
Kontrol edici (koruyucu) ilaçlar: Hava yollarındaki iltihabı baskılayan, çoğunlukla düşük doz kortizon içeren nefes yoluyla alınan ilaçlardır. Şikâyet olmasa da her gün düzenli kullanılmaları gerekir. Nefesle alınan kortizonun dozu çok düşüktür ve ağızdan alınan kortizonun yan etkilerini taşımaz.
Rahatlatıcı ilaçlar: Daralan bronşları dakikalar içinde açan, kriz anında kullanılan spreylerdir.
En sık yapılan hata, kendini iyi hisseden hastanın koruyucu ilacı bırakması ve yalnızca kriz spreyiyle idare etmesidir. Rahatlatıcı spreye haftada ikiden fazla ihtiyaç duymak, astımın kontrol altında olmadığını gösterir. Spreyin doğru teknikle kullanılması da tedavinin başarısını doğrudan etkiler; hekim ya da eczacıdan kullanımı göstermesini isteyin.
Astım krizi anında ne yapılmalı?
1. Sakin kalın, dik oturun; yatmayın.
2. Rahatlatıcı spreyinizi hekiminizin tarif ettiği biçimde kullanın.
3. Yavaş ve derin nefes almaya çalışın.
4. Tetikleyici ortamdan uzaklaşın.
5. Birkaç dakika içinde rahatlama olmazsa, konuşmakta zorlanıyorsanız, dudaklar morarıyorsa hemen 112'yi arayın.
Astım hastaları nelere dikkat etmeli?
• Sigara içmeyin, içilen ortamda bulunmayın.
• Her yıl grip aşısı yaptırın.
• Tetikleyicilerinizi tanıyın ve azaltın.
• Hekiminizle yazılı bir "astım eylem planı" oluşturun.
• Egzersizden kaçınmayın; kontrol altındaki astım spora engel değildir.
• Fazla kilonuz varsa verin.
İlgili konular için saman nezlesi nedir, öksürük nasıl geçer ve grip aşısı ne zaman yapılır haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Saman Nezlesi Nedir? Alerjik Nezle Belirtileri ve Bahar Alerjisine İyi Gelen Yöntemler
Öksürük Nasıl Geçer? Kuru ve Balgamlı Öksürüğe İyi Gelen Yöntemler
Grip Aşısı Ne Zaman Yapılır? Kimler Olmalı, Yan Etkileri Neler?
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
