Merdiven çıkarken nefes nefese kalmak, aynada soluk bir yüz, tarakta kalan saçlar ve bitmek bilmeyen bir bitkinlik… Demir eksikliği, dünyada en yaygın besin eksikliği ve çoğu zaman yıllarca fark edilmeden sürüyor.
Demir vücutta ne işe yarar?
Demir, alyuvarlarda oksijen taşıyan hemoglobinin temel yapı taşıdır. Yetersiz olduğunda dokulara giden oksijen azalır. Eksiklik önce depoları (ferritin) boşaltır; devam ederse demir eksikliği anemisi, yani kansızlık gelişir.
Demir eksikliği belirtileri nelerdir?
• Yorgunluk, halsizlik, çabuk yorulma
• Ciltte, dudaklarda ve göz kapağı içinde solukluk
• Eforla nefes darlığı ve çarpıntı
• Baş dönmesi, baş ağrısı
• Saç dökülmesi
• Tırnaklarda incelme, kırılma, kaşık biçimini alma
• Ağız kenarlarında çatlaklar, dilde hassasiyet
• El ve ayaklarda üşüme
• Dikkat dağınıklığı, unutkanlık
• Huzursuz bacak sendromu
• Buz, toprak, kil gibi besin olmayan şeyleri yeme isteği (pika)
Ferritin ve hemoglobin kaç olmalı?
Demir eksikliği araştırılırken tam kan sayımı ile birlikte ferritin, serum demiri ve demir bağlama kapasitesine bakılır.
• Ferritin: 30 ng/ml'nin altı çoğunlukla demir depolarının azaldığını gösterir. İltihaplı durumlarda ferritin yanıltıcı biçimde yüksek çıkabilir.
• Hemoglobin: Kadınlarda 12 g/dl'nin, erkeklerde 13 g/dl'nin altı kansızlık kabul edilir.
Demir eksikliği neden olur?
• Kan kaybı: Yoğun adet kanamaları kadınlarda en sık nedendir. Mide-bağırsak sisteminden gizli kanamalar (ülser, hemoroid, polip, tümör) özellikle erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda mutlaka araştırılmalıdır.
• Artan ihtiyaç: Gebelik, emzirme, büyüme çağı.
• Yetersiz alım: Tek yönlü ya da et içermeyen beslenme.
• Emilim bozukluğu: Çölyak hastalığı, mide ameliyatları, mide asidini azaltan ilaçlar.
Demir hangi besinlerde bulunur?
Hayvansal kaynaklar (emilimi yüksek): Kırmızı et, karaciğer, tavuk, hindi, balık, yumurta.
Bitkisel kaynaklar: Kuru baklagiller, ıspanak ve diğer koyu yeşil yapraklılar, pekmez, kuru üzüm, kuru kayısı, fındık, susam.
Bitkisel demirin emilimi daha düşüktür; C vitamini içeren besinlerle birlikte tüketildiğinde artar. Mercimeğe limon sıkmak ya da yemeğin yanında salata yemek bu yüzden işe yarar.
Demir emilimini neler azaltır?
Çay ve kahve, yemekle birlikte ya da hemen ardından içildiğinde demir emilimini belirgin biçimde azaltır. Çayı yemekten en az bir saat sonraya bırakmak gerekir. Süt ve süt ürünlerindeki kalsiyum da emilimi düşürür.
Demir eksikliği nasıl tedavi edilir?
Eksiklik saptandığında yalnızca beslenmeyle depoları doldurmak çoğu zaman mümkün olmaz; hekim demir ilacı başlar. İlaç genellikle aç karnına ve C vitamini içeren bir içecekle alındığında daha iyi emilir. Mide bulantısı, kabızlık ve dışkının siyahlaşması sık görülen yan etkilerdir. Kan değerleri düzeldikten sonra da depoların dolması için tedaviye birkaç ay devam edilir. Ağızdan tedaviyi tolere edemeyen ya da emilim sorunu olan hastalara damardan demir verilebilir.
En önemli nokta, eksikliğin nedeninin bulunmasıdır. Kaynak saptanmadan yalnızca ilaç kullanmak, altta yatan ciddi bir sorunun gözden kaçmasına yol açabilir. Hekime danışmadan demir takviyesi kullanılmamalıdır; fazla demir organlarda birikerek zarar verir.
Benzer şikâyetlere yol açan diğer eksiklikler için B12 eksikliği belirtileri ve D vitamini eksikliği belirtileri haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
B12 Eksikliği Belirtileri Nelerdir? B12 Kaç Olmalı, Hangi Besinlerde Bulunur?
D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir? D Vitamini Kaç Olmalı, Nasıl Yükselir?
Kabızlık Nasıl Geçer? Bağırsakları Çalıştıran Yöntemler ve Kabızlığa İyi Gelen Besinler
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
