Önemli bir toplantıdan önce bastıran karın ağrısı, yemekten sonra davul gibi şişen bir karın, bir gün kabızlık ertesi gün ishal… Tetkikler ise tertemiz çıkıyor. Halk arasında "spastik kolon" olarak da bilinen huzursuz bağırsak sendromu, toplumun yaklaşık yüzde 10-15'ini etkileyen çok yaygın bir sorun.
Huzursuz bağırsak sendromu nedir?
Huzursuz bağırsak sendromu (İBS ya da İngilizce kısaltmasıyla IBS), bağırsakların yapısında herhangi bir bozukluk olmadan işleyişinde sorun yaşandığı işlevsel bir hastalıktır. Beyin ile bağırsak arasındaki iletişimin bozulması, bağırsak hareketlerinin düzensizleşmesi ve bağırsağın normal uyaranlara aşırı duyarlı hâle gelmesi rol oynar. Kadınlarda daha sık görülür ve genellikle 50 yaşından önce başlar.
Huzursuz bağırsak sendromu belirtileri nelerdir?
• Tekrarlayan karın ağrısı ya da kramp; genellikle dışkılamayla hafifler
• Şişkinlik, gerginlik hissi
• Aşırı gaz
• İshal, kabızlık ya da ikisinin dönüşümlü görülmesi
• Dışkının kıvamında ve sıklığında değişiklik
• Dışkıda mukus (sümüksü salgı)
• Tam boşalamama hissi
• Yemeklerden sonra şikâyetlerin artması
Tanı için bu şikâyetlerin son üç ayda, haftada en az bir gün tekrarlaması aranır. Belirtiler dönem dönem alevlenir ve yatışır.
Huzursuz bağırsak sendromu neden olur?
Kesin nedeni bilinmiyor. Etkili olduğu düşünülen etkenler şunlardır:
• Bağırsak-beyin iletişimindeki aksaklık
• Geçirilmiş mide-bağırsak enfeksiyonları
• Bağırsak bakterilerindeki dengesizlik
• Stres, kaygı ve depresyon
• Bazı besinlere duyarlılık
• Genetik yatkınlık
Şikâyetleri neler tetikler?
• Stres ve duygusal gerginlik
• Büyük ve yağlı öğünler
• Gaz yapan besinler: kuru baklagiller, lahana, karnabahar, soğan, sarımsak
• Süt ve süt ürünleri (laktoza duyarlı kişilerde)
• Kahve, alkol, gazlı içecekler
• Yapay tatlandırıcılar (sorbitol, ksilitol)
• Düzensiz öğünler, hızlı yemek
• Adet dönemi
Tanı nasıl konur?
Huzursuz bağırsak sendromunu gösteren özel bir test yoktur. Tanı, tipik belirtilere ve benzer şikâyetlere yol açan diğer hastalıkların dışlanmasına dayanır. Hekim kan tahlili, çölyak testi, dışkı incelemesi ve gerekirse kolonoskopi isteyebilir.
Hangi belirtiler huzursuz bağırsak sendromunu düşündürmez?
Aşağıdaki "alarm belirtileri" başka bir hastalığa işaret edebilir ve mutlaka araştırılmalıdır:
• Dışkıda kan ya da siyah renkli dışkı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kansızlık
• Ateş
• Gece uykudan uyandıran ağrı ya da ishal
• 50 yaşından sonra başlayan şikâyetler
• Ailede bağırsak kanseri, çölyak ya da iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü
Beslenme önerileri
• Öğünleri düzenli saatlerde, az ve sık yiyin; öğün atlamayın.
• Yavaş yiyin, iyi çiğneyin.
• Günde en az 1,5-2 litre su için.
• Kafein, alkol ve gazlı içecekleri sınırlayın.
• Yağlı, kızarmış ve baharatlı yiyecekleri azaltın.
• Kabızlık ağırlıklıysa yulaf, keten tohumu gibi çözünür lif kaynaklarını kademeli olarak artırın. Kepek bazı hastalarda şişkinliği artırabilir.
• Bir besin günlüğü tutarak sizi rahatsız eden yiyecekleri belirleyin.
Düşük FODMAP diyeti: Bağırsakta fermente olan bazı karbonhidratların geçici olarak kısıtlanmasına dayanan bu diyet, hastaların önemli bir bölümünde şişkinlik ve ağrıyı azaltıyor. Ancak kısıtlayıcı bir diyet olduğu için diyetisyen eşliğinde, sınırlı süreyle uygulanmalı; ardından besinler tek tek yeniden denenmelidir.
Yaşam tarzı ve tedavi
• Düzenli egzersiz: Bağırsak hareketlerini düzenler, stresi azaltır.
• Stres yönetimi: Nefes egzersizleri, yoga ve gerektiğinde psikoterapi şikâyetleri belirgin biçimde hafifletebilir.
• Yeterli uyku
• İlaçlar: Hekim, baskın şikâyete göre kramp çözücüler, ishal ya da kabızlığa yönelik ilaçlar, probiyotikler ve bağırsak duyarlılığını azaltan düşük doz bazı ilaçlar önerebilir.
Huzursuz bağırsak sendromu tehlikeli mi?
Hayır. Yaşam kalitesini düşürse de bağırsağa kalıcı zarar vermez, kansere dönüşmez ve yaşam süresini kısaltmaz. Kalıcı bir tedavisi yoktur; ancak doğru yaklaşımla hastaların çoğu şikâyetlerini kontrol altına alabilir.
İlgili konular için kabızlık nasıl geçer, ishal nasıl geçer ve stres nasıl azaltılır haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Kabızlık Nasıl Geçer? Bağırsakları Çalıştıran Yöntemler ve Kabızlığa İyi Gelen Besinler
İshal Nasıl Geçer? İshale İyi Gelen Yiyecekler ve Sıvı Kaybını Önlemenin Yolları
Stres Nasıl Azaltılır? Stresle Baş Etmenin Etkili Yolları ve Stresin Vücuda Etkileri
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
