Halk arasında "mide mikrobu" olarak bilinen helikobakter pilori, insanlık tarihinin en yaygın enfeksiyonlarından biri. Mide asidinde yaşayabilen bu bakterinin keşfi, ülserin stres değil enfeksiyon kaynaklı olabileceğini ortaya koyarak tıpta bir dönüm noktası oldu ve Nobel Ödülü'yle taçlandı.
Helikobakter pilori nedir?
Helikobakter pilori, mide iç yüzeyini kaplayan koruyucu mukus tabakasına yerleşen spiral biçimli bir bakteridir. Ürettiği enzimlerle çevresindeki asidi nötralize ederek midenin asidik ortamında yaşamını sürdürür. Yıllar içinde mide zarında kronik iltihaba (gastrit) yol açar. Dünya nüfusunun yaklaşık yarısında, Türkiye'de ise yetişkinlerin büyük bölümünde bulunduğu tahmin ediliyor.
Helikobakter pilori belirtileri nelerdir?
Bakteriyi taşıyanların çoğu yaşam boyu hiçbir şikâyet yaşamaz. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:
• Midenin üst bölümünde yanma, kazınma ya da ağrı (özellikle açken ve gece)
• Şişkinlik, geğirme, hazımsızlık
• Bulantı
• İştahsızlık
• Çabuk doyma
• Ağız kokusu
Bu belirtiler bakteriye özgü değildir; başka mide sorunlarında da görülür.
Helikobakter pilori hangi hastalıklara yol açar?
• Kronik gastrit
• Mide ve onikiparmak bağırsağı ülseri
• Mide kanseri: Bakteri, Dünya Sağlık Örgütü tarafından kanser yapıcı etkenler arasında sayılır. Ancak bakteriyi taşıyanların çok küçük bir bölümünde kanser gelişir.
• Midenin nadir görülen bir lenf kanseri türü (MALT lenfoma)
• Nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi ve B12 eksikliği
Helikobakter pilori nasıl bulaşır?
Bakteri genellikle çocukluk çağında alınır. Bulaşma yolları:
• Ağızdan ağıza: Aynı kaşığı, bardağı kullanmak, tükürük teması
• Dışkı-ağız yolu: Yeterince yıkanmamış eller, kirli su ve iyi yıkanmamış sebze-meyveler
Kalabalık yaşam koşulları ve temiz suya erişimin sınırlı olması riski artırır. Aynı evde yaşayanlarda bakterinin birlikte bulunması sık görülür.
Helikobakter pilori nasıl teşhis edilir?
• Üre nefes testi: Özel bir sıvı içildikten sonra nefes örneği alınır. Kolay, ağrısız ve güvenilirdir.
• Dışkıda antijen testi: Dışkı örneğinde bakteriye ait protein aranır.
• Endoskopi ve biyopsi: Mideden alınan küçük doku örnekleri incelenir. Alarm belirtileri olan ya da ileri yaştaki hastalarda tercih edilir.
• Kan testi: Antikor düzeyine bakar; geçirilmiş enfeksiyonda da pozitif kaldığı için tedavi takibinde kullanılmaz.
Nefes ve dışkı testlerinden önce mide koruyucu ilaçların yaklaşık iki hafta, antibiyotiklerin dört hafta kesilmiş olması gerekir; aksi hâlde test yanlış negatif çıkabilir.
Kimler test yaptırmalı?
Hekimler genellikle şu durumlarda test önerir: Ülser tanısı alanlar, uzun süren mide şikâyeti olanlar, birinci derece yakınında mide kanseri bulunanlar, uzun süre ağrı kesici ya da aspirin kullanacak olanlar ve nedeni bulunamayan demir ya da B12 eksikliği olanlar.
Helikobakter pilori nasıl tedavi edilir?
Tedavi, mide asidini azaltan bir ilaç ile iki ya da üç antibiyotiğin birlikte kullanıldığı, genellikle 14 gün süren kombinasyonlardan oluşur. Başarı için en kritik nokta, ilaçların tek bir doz bile atlanmadan, önerilen sürenin sonuna kadar kullanılmasıdır. Yarım bırakılan tedavi, bakterinin antibiyotiklere direnç kazanmasına yol açar.
Tedavi sırasında ağızda metalik tat, bulantı, ishal ve dışkı renginde koyulaşma görülebilir. Bu süreçte alkol alınmamalıdır. Probiyotikler yan etkileri azaltmaya yardımcı olabilir.
Tedavinin işe yaradığı nasıl anlaşılır?
Tedavi bittikten en az dört hafta sonra nefes ya da dışkı testi tekrarlanarak bakterinin yok olup olmadığı kontrol edilir. Bakteri temizlenmediyse hekim farklı bir ilaç kombinasyonu uygular.
Bitkisel yöntemler helikobakteri öldürür mü?
Sakız yağı, brokoli filizi, bal ya da kızılcık gibi ürünlerin bakteriyi tek başına yok ettiğine dair güvenilir kanıt yok. Bu ürünler antibiyotik tedavisinin yerini tutmaz.
Helikobakter pilori tekrarlar mı, nasıl korunulur?
Başarılı tedaviden sonra yeniden bulaşma mümkündür, ancak yetişkinlerde sık değildir. Korunmak için tuvaletten sonra ve yemekten önce elleri yıkamak, güvenilir su içmek, sebze ve meyveleri iyi yıkamak ve ortak çatal-kaşık kullanmamak önerilir.
İlgili konular için gastrit nedir, mide yanması nasıl geçer ve demir eksikliği belirtileri haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Gastrit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Gastrite İyi Gelen Yiyecekler
Mide Yanması Nasıl Geçer? Reflü Belirtileri ve Mide Yanmasına İyi Gelen Yöntemler
Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Ferritin Kaç Olmalı, Demir Hangi Besinlerde Var?
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
