Azerbaycan’ın Karabağ ve Doğu Zengezur’da yürüttüğü yeniden inşa süreci, bölgenin “yeniden yerleşim + altyapı + güvenlik” üçgeninde şekillenen büyük bir dönüşüm hikâyesine dönüştü. Başkent Bakü’nün hedefi, yıllarca boş kalan şehir ve kasabaları modern altyapıyla ayağa kaldırmak; eş zamanlı olarak da güvenli dönüşün önündeki en büyük engel olan mayın/UXO tehdidini azaltmak.
“Büyük Dönüş”: Hayatın geri geldiği yerler
Resmî kaynaklara göre 2025 yılı içinde “Büyük Dönüş” kapsamında geri dönüşlerin 29 yerleşime yayıldığı bildirildi. Bu program; konut, temel hizmetler ve sosyal altyapı (okul, sağlık, yol, enerji) eşliğinde kademeli yerleşimi esas alıyor.
Ağdam özelinde ise resmî sayfada, dönüş sürecinin 27 Mart 2025 itibarıyla başladığı ve artan hızla devam ettiği belirtiliyor.
Şehirler yeniden çiziliyor: Master plan dönemi
Yeniden inşa sürecinin “görünmeyen” ama en kritik adımlarından biri, master planlar. 2025’te yapılan bir değerlendirmede, 8 şehir ve 92 köyün master planının onaylandığı, çok sayıda yerleşimde temel atma süreçlerinin ilerlediği bilgisi paylaşıldı. Bu, Karabağ’ın “parça parça” değil, bütüncül şehircilik mantığıyla tasarlandığını gösteriyor.
Ulaşım omurgası: Havalimanı ve bağlantı hatları
Bölgesel kalkınmanın hızlanması için lojistik erişim kritik. Karabağ’daki ilk büyük sembollerden biri, Fuzuli Uluslararası Havalimanı oldu. Açılışın 2021’de yapıldığı ve havalimanının kısa sürede tamamlandığı bilgisi farklı kaynaklarda yer alıyor.
Ulaşım yatırımları; karayolu, havayolu ve bölgesel bağlantılarla birlikte okunduğunda, “geri dönüş”ün sürdürülebilirliği açısından stratejik bir kaldıraç görevi görüyor.
En büyük bariyer: Mayınlar ve patlamamış mühimmat
Karabağ’da yeniden yerleşimin önündeki en zor başlık, mayın/ERW temizliği. Uluslararası bir analizde Azerbaycanlı yetkililerin, mayın temizliğinin 25–30 yıl sürebileceğine ve maliyetin çok yüksek olabileceğine işaret ettiği aktarılıyor.
Sahadaki ilerlemeye dair veriler ise, 2024’te ANAMA’nın anti-personel mayınlı alanlarda 5,3 km²’den fazla alanın temizlendiğini ve binlerce mayının imha edildiğini rapor ettiğini gösteriyor. Ayrıca Şubat 2025’te “İnsani Mayın Temizleme Faaliyetleri”ne ilişkin bir yasanın kabul edildiği bilgisi de kayıtlara geçmiş durumda.
Finansman: “Büyük proje, büyük bütçe”
Yeniden inşanın ölçeği, ayrılan kaynaklara da yansıyor. 2025 bütçesinde Karabağ ve Doğu Zengezur’daki projeler için ayrılan kaynağın artırıldığı, toplam harcamanın da yıllar içinde büyüdüğü yönünde haberler bulunuyor.
Hikâyenin kalbi: İnsan, ev ve gündelik hayat
Karabağ’ın yeniden inşası yalnızca “beton ve asfalt” değil; okul yolu, mahalle düzeni, istihdam ve kamu hizmetleriyle gerçek bir hayatın kurulması anlamına geliyor. Bu yüzden süreç iki soru üzerinden okunuyor:
“Güvenli mi?”
“Yaşanabilir mi?”
